انقلاب‌ها

انقلاب آمریکا در دو و نیم قرن پیش، جرقه بسیاری از انقلاب‌های دیگر در سراسر جهان، به‌ویژه انقلاب‌های فرانسه، روسیه، کوبا و چین را زد. هر یک از این انقلاب‌ها — و بسیاری دیگر — سیمای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و جغرافیایی جهان را دگرگون کردند. یکی از این انقلابات که به چهل و هفت سال پیش بازمی‌گردد و گرچه اخیراً کمتر در صدر اخبار بوده اما پیامدهایش هر از گاهی خود را نشان می‌دهند، انقلاب ایران است. در دهه گذشته، تقریباً هر دو هفته یک‌بار شاهد تعاملاتی میان دولت‌های غربی و حکومتی بوده‌ایم که حدود نیم قرن پیش از دل آن انقلاب سر برآورد. مسئله هسته‌ای ایران جدیدترین مورد از مسائل متعددی است که پس از انقلاب سال پنجاه و هفت رخ داده است؛ مسائلی همچون بحران گروگان‌گیری، ماجرای ایران-کانترا و جنگ با عراق، که تنها چند نمونه از آن‌ها به شمار می‌روند. بمب‌های دولت ترامپ و عکس‌العمل دولت ایران با از بین بردن تسلیحات نظامی آمریکا در منطقه، پیشروی اسرائیل در مناطق فلسطینی با سلاح‌های آمریکا، و جنگ‌های متفرقه در مناطق دیگر دنیا، خبر از یک جنگ جهانی‌ جدید می‌دهند که همواره در زمان افت یک قدرت جهانی‌ (آمریکا) و گسترش نیروی جهانی‌ دیگر (چین) تاریخ بارها شاهد آن بوده است.ا

در روزهای پایانی بهمن ماه سال هزار و سیصد و پنجاه و هشت، یک دانشجوی ایرانی که اندکی پیش از انقلاب برای ادامه تحصیل به آمریکا رفته بود، بر سر دوراهی مانده بود: آیا در آمریکا بماند و تحصیلاتش را به پایان برساند، یا به ایران بازگردد و به هم‌رزمانش در ساختن جامعه‌ای جدید یاری رساند؛ جامعه‌ای که از دور به نظر می‌رسید که درست پس از رفتن دیکتاتور پیشین، در حال شکوفایی بود. او سرانجام تصمیم گرفت بماند و پیش از بازگشت، مدرک کارشناسی ارشد خود را دریافت کند. در اواخر دوران تحصیل، با یک دختر آمریکایی‌ آشنا شد که چند سالی از او جوان‌تر بود؛ رابطه‌ای که به ازدواج انجامید. یکی از شروط ازدواج، بازگشت به ایران و تشکیل خانواده در آنجا بود. آن‌ها تصمیم گرفتند که ابتدا همسر ایرانی‌ به ایران بازگردد تا شرایط را بسنجد و پیش از پیوستن سایر اعضای خانواده به او، شغلی بیابد و مسکنی فراهم کند. پس از بازگشت، او با دیدن جامعه‌ای که با تصوراتش تفاوت فاحشی داشت، شوکه شد. نه تنها فضای سیاسی جامعه باز نشده بود، بلکه رژیم مذهبی حاکم بر فضای سیاسی، وضعیتی حتی وخیم‌تر از آنچه او درباره اروپای قرون وسطی خوانده بود، ایجاد کرده بود. با اینکه او شغلی پیدا کرده بود و والدینش نیز پذیرفته بودند که مسکنی در اختیارش بگذارند، تصمیم گرفت به آمریکا بازگردد و خانواده‌اش را در آنجا سر و سامان دهد. او نزد همسرش که در ایالت نیویورک زندگی می‌کرد بازگشت و آن‌ها زندگی خانوادگی خود را در آمریکا آغاز کردند. بیش از یک دهه بعد، من در این خانواده متولد شدم. انقلاب سال هزار و سیصد و پنجاه و هشت تأثیر عمیقی بر من گذاشت؛ زیرا اگر آن انقلاب رخ نمی‌داد یا توسط چهره‌های مذهبی مصادره نمی‌شد، من در ایران متولد و بزرگ می‌شدم. شاید اگر مسائل مربوط به حکومت این کشور به موضوعی برای کشمکش مداوم میان کشورهای غربی تبدیل نمی‌شد، من تا این حد به کشوری که پدرم در آن متولد شده و بیش از یک‌سوم عمرش را در آن گذرانده بود، علاقه‌مند نمی‌شدم.ا

دولت ترامپ که با دولت اسرائیل روابط بسیار نزدیکی‌ دارد، به منظور آنکه اسرائیل بزرگترین و قویترین کشور خاور‌میانه شود، نه تنها در کشتار فلسطینیان توسط این دولت تسلیحات لازم را به اسرائیل ارسال می‌دارد، بلکه در بمب‌باران ایران، با بهانهٔ تاریخیِ تولید تسلیحات اتمی‌، به نابودی دولت و قطعه قطعه کردن این کشور کمک می‌رساند. با وجود تحریم‌های اقتصادی که مردم عادی، و نه ملاها و اعوان و انصارشان، از آن رنج می‌برند به شوریدن مردم بر دولت اسلامی، که مورد انزجار جمعیت کثیری از مردم ایران است، کمک می‌رساند. گرچه مردم ایران این آگاهی‌ را دارند که هدف تغییر دولت نیست، بلکه هدف تکه پاره کردن سرزمین تاریخی‌ ایران به منظور ارتقائ دولت اسرائیل است.ا

ایران به عنوان یکی از اعضای اصلی اوپک (سازمان کشورهای صادرکننده نفت)، نقشی چنان داشت که هرگونه تغییری در حکومتش، قیمت جهانی نفت را تغییر می‌داد و بر تمام جنبه‌های اقتصاد جهانی تأثیر مستقیم می‌گذاشت. علاوه بر نفت، این کشور مواد معدنی بسیاری صادر می‌کرد که در شرکت‌های تولیدی آمریکا و اروپا مورد استفاده قرار می‌گرفت. ایران در مرز جنوبی اتحاد جماهیر شوروی — که بازیگری بزرگ در دوران جنگ سرد بود — قرار داشت. شاه که پیش‌تر در جریان قیامی دیگر در ربع قرن قبل از سلطنت کناره‌گیری کرده و با کمک سازمان سیا دوباره به قدرت بازگردانده شده بود، بازوی راست دولت‌های غربی در حراست و نظارت بر کل منطقه خاورمیانه محسوب می‌شد. شاه گاهی بزرگ‌ترین مشتری تجهیزات نظامی آمریکا بود و همین امر باعث شده بود شمار زیادی از مستشاران نظامی آمریکایی در ایران ساکن شوند. این مسائل و بسیاری دیگر از موضوعات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی بر جهانِ آن دوران تأثیر گذاشت؛ تأثیری که حتی امروز، پس از گذشت نزدیک به نیم قرن، همچنان احساس می‌شود. امروزه ایالات متحده میزبان بزرگ‌ترین جامعه ایرانیانِ خارج از کشور است که عمدتاً در جنوب کالیفرنیا سکونت دارند.ا

ایران نخستین کشور در تاریخ معاصر بود که نظام حکومتی خود را از سیستمی غیرمذهبی و با الگوی غربی به یک حکومت دینی (تئوکراسی) تغییر داد. مذهبی که توسط حکومت برگزیده شد، قرائتی خاص از اسلام بود که روحانیون پس از تثبیت قدرت خود در حکومت، قصد گسترش ایدئولوژی آن را داشتند. اکنون این پرسش مطرح است که آیا رژیم‌هایی که در سال‌های اخیر از نظام سکولار به اسلامی تغییر یافته‌اند، ریشه در انقلاب ایران دارند یا خیر؛ هرچند که آن‌ها به شاخه‌های متفاوتی از اسلام تعلق دارند. یکی دیگر از مسائل بحث‌برانگیز در رابطه با حکومت ایران، موضوع هسته‌ای است. اگرچه تأسیسات هسته‌ای در دوران حکومت شاه در ایران ایجاد شده بودند، اما قدرت‌های غربی با تحریک اسرائیل، به دولت ایران فشار آوردند که از جاه‌طلبی‌های هسته‌ای دست بکشند، که گرچه هنوز هم آنرا به منظور بمباران ایران بهانه می‌کنند، ولی‌ دولت ایران این خواستهٔ غرب را پذیرفته و بسیاری از تاسیسات اتمی‌ خود را با خاک یکسان کرده است. همچنین با عنوان اینکه تسلیحات هسته‌ای بر خلاف دستورات اسلام است، و هدف استفاده از انرژی اتمی‌ به عنوان خدمات رفاهی است، اساس این انگ یا افترا را زیر پرسش برده‌ا‌ند. ولی‌ بمباران ایران همچنان ادامه دارد. شاید برای شخصی‌ چون من که خارج از ایران متولد شد این شانس بزرگی‌ بود که زجر و مشقتی که مردم در ایران بطور روزمره تحمل می‌کنند را تجربه نمی‌کنم. کمبود مادی و جنبه‌های اجتماعی که مردم ایران درگیر آن می‌باشند، نه به دلیل جنگ و تحریم اقتصادی، بلکه به دلیل زندگی تحت دولتی با کفایتی ناچیز و خونخوار، و وابسته به تئوری‌های چهارده قرن پیش می‌باشند. شاید این نویدی باشد که پدرم تصمیم به زندگی‌ در آمریکا را گرفت. ولی‌ آگاهی‌ از اینکه در قرن بیست و یکم انسان‌ها تنها موجودی می‌باشند که یکدیگر را به دلیل مادی و ایدئولوژیکی نابود می‌کنند، چندان لذات‌بخش نیست.ا